تبلیغات
وبلاگ کاملا علمی - پوكی استخوان چیست؟
خواستن = توانستن

پوكی استخوان چیست؟

http://www.sportfa.ir/wp-content/uploads/2010/02/775631129741668.gif


پوكی استخوان یا استئوپروز، عبارت از حالتیست كه در اثر تخریب بافت استخوانی، توده‏ای استخوان كاهش یافته سرانجام به شكستگی استخوان منجر می‏شود (تعداد و اندازه‏ی تیغه‏های استخوانی بافت استخوانی كاهش می‏یابد).
توده‏ی استخوانی هر فرد معمولاً در 30 تا 35 سالگی به بیشترین حد خود می‏رسد. پس از این سن، كم شدن توده استخوان به صورت یك روند طبیعی آغاز می‏شود. در واقع با افزایش سن، مقدار استخوانی كه تخریب می‏شود، بیشتر از مقداری است كه ساخته می‏شود. اگر بتوانیم ساختمان داخلی بافت استخوانی را با میكروسكوپ ببینیم، در حالت طبیعی، شبیه كندوی عسل است كه با تخریب بافت استخوانی در این كندو اندازه‏ی فضاهای خالی بزرگتر می‏شود و به عبارتی پوك‏تر می‏شود. بدین ترتیب، استخوانها نازك و شكننده می‏شوند، به حدی كه به راحتی و حتی به خودی خود می‏شكنند.(مخصوصاً در ناحیه سر استخوان ران كه در گودی استخوان لگن جا دارد، ستون مهره‏ها و مچ دست). زمان یائسگی عامل خطر دیگری برای پوكی استخوان است، بطوریكه بعضی، عملاً پوكی استخوان را فقط بیماری دوران یائسگی می‏دانند. هنگام یائسگی، مقدار هورمون (استروژن) در بدن زنان خیلی كم می‏شود. پایین آمدن این هورمون در خون، از دست دادن (استحكام) استخوان و پوكی آن را سبب می‏شود. پوكی استخوان، بیماری خاموش نیز نامیده می‏شود، زیرا ممكن است شما متوجه هیچ علامتی نشوید. طی سالها ممكن است استخوانهایتان را از دست بدهید، اما ندانید كه پوكی استخوان دارید، تا زمانیكه ناگهان یكی از استخوانهایتان بشكند. بعضی مواقع، وجود برخی از بیماریها مثل پركاری تیروئید، كم كاری غدد جنسی، آرتریت روماتوئید، یا مصرف بعضی از داروها مثل كورتن و لووتیروكسین باعث كم شدن قدرت استخوانها و در نتیجه پوكی آنها می‏شود.


سن شروع وشیوع پوكی استخوان:  


  در زنان پوكی استخوان چهار برابر مردان دیده می‏شود. در سالهای بعد از یائسگی، مخصوصاً در سالهای اول، معمولاً قدرت استخوان با سرعت زیادی كاهش می‏یابد. سپس این سرعت كم می‏شود ولی روند پوكی استخوان ادامه می‏یابد. زنان، مخصوصاً آنها كه بیشتر از 60 سال دارند بیشترین مبتلایان به پوكی استخوان‏اند. در مردان با افزایش سن، كاهش ناگهانی و عمده‏ی هورمونهای جنسی، چنان كه در زنان اتفاق می‏اافتد، پیش نمی‏آید. كاهش تراكم وقدرت استخوان در آنها خیلی آهسته‏تر اتفاق می‏افتد. اما در 65 تا 70 سالگی، زنان و مردان با یك سرعت استخوانهای خود را از دست می‏دهند.

علائم و عوارض پوكی استخوان:   


چنان كه قبلاً گفته شد، ممكن است دچار پوكی استخوان باشید، بدون آن كه از بیماری خود اطلاع داشته باشید. به همین سبب است كه پوكی استخوان ”بیماری خاموش“ و یا ”بیماری بی‏سر و صدا“ نامیده می‏شود. در مراحل اولیه‏ی بروز پوكی استخوان، علائم آن به ندرت ظاهر می‏شود، كه این ظاهر نشدن علائم تشخیص بیماری را دشوار می‏كند.
پوكی استخوان در مراحل بعدی موجب بروز مسائل زیر می‏گردد:
- شكستگی خود به خود یا با كمترین ضربه بر استخوانها مخصوصاً در نواحی ران و لگن، كمر و ستون مهره‏ها كه غالباً این اولین علامت است.
- كمر درد شدید در نقطه‏ای خاص كه نشانه شكستگی ست.
- قوز پشت كه موجب انحنای پشت یا قوز درآوردن می‏‎شود.
- كوتاه شدن قد.
بعضی از محققان عقیده دارند افتادن دندانها در سالهای بالا نیز ناشی از همین پوكی استخوان است
از نمونه‏های شكستگیهای خود به خودی این است كه شاید روزی كه فرد خم می‏شود تا ساك خرید روزانه‏اش را بردارد و به خرید برود، دردی شدید در پهلویش احساس می‏كند و بعداً متوجه می‏شود كه دنده‏ای شكسته دارد. وقتی بیماری خیلی شدید باشد، فشارهای خفیفی مثل خم شدن به جلو، بلند كردن جاروبرقی، عطسه یا سرفه كردن می‏تواند باعث شكستگی مهره شود. شكستگیهای ناحیه لگن، معمولاً در اثر افتادن و سقوط كردن فرد رخ می‏دهند. این شكستگی‏ها در بین شكستگیهای دیگر از همه بدتر است، زیرا می‏تواند حتی خطر مرگ در پی داشته باشد. نیمی از افرادی كه هم زنده می‏مانند معمولاً تا آخر عمر علیل بوده، چنانچه نمی‏توانند بدون مراقبت دایمی آشنایی یا پرستاری زندگی كنند و برای همه‏ی عمر به عصا یا چهار پایه‏های مخصوص راه رفتن افراد معلول (واكر) نیاز دارند.
كوتاه شدن قد، روند طبیعی افزایش سن است، ولی چنانچه كاهش قد قابل توجه بیش از 5/2 سانتی‏متر باشد(نسبت به 20 سالگی)، ممكن است همین، اولین علامت پوكی استخوان باشد.
به هر ترتیب چنانچه بیش از یكی از علائم بالا در شما هست حتماً به پزشك مراجعه كنید. به خاطر داشته باشید كه ممكن است هیچ علامتی مشاهده نشود ولی به پوكی استخوان دچار شده باشید. پس بهترین راه، پیشگیری از بروز پوكی استخوان است.
 
عوامل مستعد كننده پوكی استخوان كدامند؟


عوامل مستعد كننده‏ای كه قابل كنترل نیستند:
- جنسیت: زنان بسیار بیشتر از مردان به پوكی استخوان و شكستگی ناشی از آن دچار می‏شوند.( در واقع 4 برابر آقایان). زیرا زنان از ابتدا تراكم استخوان كمتری دارند و بیشتر هم عمر می‏كنند.

- سن: با افزایش سن احتمال بروز پوكی استخوان بیشتر می‏شود.


- شروع یائسگی: استروژن هورمون زنانه‏ای است كه از كاهش توده‏ی استخوان جلوگیری می‏كند. تولید استروژن در تخمدانها بعد از یائسگی متوقف می‏شود، در نتیجه، از دست رفتن توده‏ی استخوان تسریع می‏شود. زنانی كه یائسگی زود رس دارند (قبل از 45 سالگی)، مانند بانوانی كه تخمدانهای آنها را با جراحی برداشته‏اند بیشتر در معرض ابتلا به پوكی استخوان‏اند.  

 
- سابقه‏ی خانوادگی: وراثت بر مقدار استخوانهای شما و سرعت از دست دادن آنها تأثیر دارد، اگر مادر شما شكستگی لگن یا مهره، ساعد و... داشته باشد، احتمال ابتلای شما به شكستگی 2 برابر افراد دیگر است.

- استخوان‏بندی ظریف و كوچك: بانوانی كه دارای استخوانهای كوچك بوده، كوتاه قد و یا لاغراند، به خاطر وجود توده‏ی استخوانی كمتر، مستعد بروز پوكی استخوان‏اند.
- نژاد: بانوان اروپایی شمالی یا افراد ساكن آسیای جنوب شرقی، بیشتر در معرض ابتلا به پوكی استخوان‏اند.


- بعضی از بیماریها: بیماریهایی نظیر بیماری تیروئید، پاراتیروئید، غدد جنسی، و غدد فوق كلیوی می‏توانند به پوكی استخوان منجر شوند.

عوامل خطری كه می‏توانید آنها را كنترل كنید:
- وزن: وزن كم بانوان بسیار لاغر باعث كم شدن قدرت استخوان هم می‏شود (زنانی كه دارای اضافه وزن‏اند، معمولاً در معرض خطر نیستند ولی احتمال ابتلا به ناراحتی‏های دیگر در آنها زیادتر است.)


- ورزش نكردن: فعالیت نداشتن، كاهش توده‏های استخوان را تسریع می‏كند. ورزش مناسب به افزایش مقدار استخوان و سلامت بیشتر شما كمك می‏كند.

- كمبود كلسیم در برنامه‏ی غذایی: كلسیم استخوانها را قدرتمند می‏كند. اگر به قدر كافی كلسیم مصرف نمی‏كنید بدن شما سلولهای استخوانی را تخریب می‏كند تا كلسیم مورد نیاز خود را از آنها به دست آورد.

- سیگار كشیدن: زنانی كه سیگار می‏كشند بیشتر از آنها كه سیگار نمی‏كشند به پوكی استخوان (و سایر بیماریها) دچار می‏شوند.
عوامل خطر دیگر:
این عوامل عبارتند از:

بعضی داروهای تجویزی نظیر كورتن كه در درمان آرتوروز و آسم استفاده شود ( از دكتر خود در این مورد سئوال كنید). 

1.برنامه‏ی غذایی پر پروتئین
2. كمبود ویتامین دی

آیا می‏توان پوكی استخوان را تشخیص داد؟


معاینه جسمانی:
معاینه وسابقه‏ی پزشكی كمك می‏كند تا مشخص شود آیا در معرض پوكی استخوان هستید یا نه؟ پزشكتان می‏تواند به شما كمك كند تا برنامه‏ی پیشگیری برای خود تعیین كنید
پرتوهای X و عكسهای رادیولوژی:
معمولاً برای تشخیص پوكی استخوان از رادیولوژی استفاده نمی‏شود، ولی گاهی اوقات، وقتی به دلایل دیگری عكس رادیولوژی گرفته می‏شود، پوكی استخوان را كه نسبتاً زیاد باشد هم در فرد مشخص می‏كنند.
آزمایشهای سنجش تراكم استخوان
انجام این آزمایشها فعلاً برای تشخیص و پی‏گیری درمان پوكی استخوان، دقیقترین روش است. اطلاعات لازم را از پزشكتان بپرسید. این آزمایش؛ معمولاً، 3 تا 5 سال یك بار تكرار می‏شوند تا روند پوكی استخوان و احتمالاً درمان آن مشخص شود. همراه این آزمایش برای بار اول، معمولاً یك سری آزمایشهای عمومی هم از فرد گرفته می‏شود تا از سلامتش اطمینان یابند. به هر حال به یاد داشته داشته باشید كه تشخیص پوكی استخوان خیلی ساده نیست و در بیشتر موارد وقتی تشخیص داده می‏شود كه فرد دچار شكستگی شده است. بنابراین بهترین راه، پیشگیری از بیماری پوكی استخوان است.

برای جلوگیری از پوكی استخوان چه باید كرد؟


1)دریافت كلسیم و ویتامین دی كافی (به قسمت تغذیه مراجعه شود).
2)ترك سیگار
3)داشتن فعالیت فیزیكی مداوم و متعادل (مثلاً حداقل 30 دقیقه پیاده‏روی روزانه) برای توضیح بیشتر به قسمت ورزش مراجعه كنید.
4)خانمهای یائسه‏ای كه دارای عوامل مستعد كننده‏ی پوكی استخوان هستند و افراد مبتلا به بیماریهای تیروئید باید با پزشك خود در این باره مشورت كنند.