تبلیغات
وبلاگ کاملا علمی - پله پله تا ابتلا به آرتروز
خواستن = توانستن



پرنیان پناهی/گفت‌وگو با دكتر محمدمهدی سرزعیم‌ فوق‌تخصص زانو

آرتروز زانو، نامی آشنا برای ماست؛ دردی شایع كه اغلب پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها از آن شكایت دارند. اغلب انسان‌ها وقتی پا به میانسالی می‌گذارند...

 درد مفاصل دست و پا را به‌عنوان واقعیتی در زندگی خود می‌پذیرند و انگار درد زانو یا دست یا هر نوع درد مفصلی‌شان از آمدن پیری است اما آیا واقعا هر كس كه پا به میانسالی گذاشت، باید این دردها را تحمل كند؟ اصلا چرا برخی میانسالان به آرتروز گرفتار می‌شوند و چگونه می‌توان از بروز آن پیشگیری كرد یا جلوی پیشرفت‌اش را گرفت؟

در «درمانگاه» این هفته با دكتر محمدمهدی سرزعیم، فوق‌تخصص جراحی لگن و زانو و عضو هیات علمی دانشگاه علوم‌پزشكی شهید بهشتی در این‌باره گفت‌وگو كرده‌ایم.


سلامت: آرتروز زانو چرا و چگونه شروع می‌شود؟

آرتروز زانو، بیماری غیرالتهابی مفصلی است كه در آن سطح غضروفی ساییده و تخریب می‌شود. این بیماری اغلب بعد از 40 سالگی و آرام‌آرام آشكار می‌شود و اگر به موقع اقدام درستی برای آن انجام نشود، پیشرفت می‌کند، تا جایی که ممکن‌است غضروف کاملا تحلیل رود. آرتروز ممكن‌است هر مفصلی را درگیر كند اما درگیری‌ بیشتر در مفصل لگن و زانوهاست.

سلامت: چه كسانی بیشتر به آرتروز زانو مبتلا می‌شوند؟

برای ابتلا به این بیماری 2 علت اصلی وجود دارد؛ اول، فشار بیش از حد معمول كه بیشتر ناشی از وزن بالای فرد است و روی زانوها یا مفصل زانو وارد می‌شود. دوم، ضعف و سستی عضله‌ای به نام عضله چهار سرران است كه در اثر كم‌تحركی و نداشتن فعالیت فیزیكی مناسب قادر به حمایت مفاصل از اطراف نیست. این دو عامل، دلیل اصلی ابتلا به آرتروز در سنین بعد از 40 سالگی هستند و بیشتر بیمارانی كه به كلینیك‌های ارتوپدی مراجعه می‌كنند به این دلایل دچار آرتروز زانو یا مفصل لگن شده‌اند. علاوه بر اینها، عوامل ژنتیكی نیز در این زمینه نقش دارند. یعنی غضروف‌ مفصلی فرد كیفیت لازم را ندارد و خیلی زود ساییده می‌شود و از بین می‌رود. این مورد بسیار نادر است و به‌ندرت بیماری با این شرایط مشاهده می‌شود اما مبتلایان به آن بیشتر خانم‌ها هستند زیرا در جوامع شرقی، زنان كمتر به كارهای بیرون از خانه اشتغال دارند، كم‌تحرك‌اند و كمتر ورزش می‌كنند. خانه‌نشینی و بی‌تحركی باعث چاقی‌ می‌شود و متعاقب آن سستی عضلات شرایط را برای تخریب غضروف مهیا می‌كند.

سلامت: چطور می‌توان آرتروز را تشخیص داد؟

غضروف سالم، صاف و دارای ضخامت است و اگر از ضخامت آن اندكی كاسته شود، می‌توان شروع آرتروز را تشخیص داد. در عكس رادیوگرافی از مفصل زانوی افراد حول و حوش 40سالگی دچار درد زانو، می‌توان به راحتی تغییرات غضروفی را مشاهده كرد.خوشبختانه اگر پزشك خیلی زود متوجه مشكل شود، می‌تواند تخریب مفاصل را در همانجا متوقف كند و مانع پیشرفت بیماری شود.

سلامت: این كار چگونه انجام می‌شود؟

سلول‌های غضروفی، قادر به ترمیم و بازسازی بافت تخریب‌شده نیستند بنابراین ساییدگی و تخریب غضروف غیرقابل‌برگشت است ولی در مواردی كه بیمار به تازگی دچار آرتروز شده، با آموزش درست می‌توان از پیشرفت بیماری جلوگیری كرد. از آنجا که بیشتر بیماران چاق هستند، با كاهش وزن فشار از روی زانوها برداشته و ادامه روند ساییدگی و درد متوقف می‌شود. چنین افرادی حتما باید تلاش كنند با ورزش‌هایی كه به آنها آموزش داده می‌شود، عضله چهارسر ران را تقویت کنند. اگر بخواهیم شدت آرتروز را بررسی كنیم، 4درجه‌بندی برای آن در نظر گرفته می‌شود؛ درجه1و 2 آرتروز خفیف تلقی می‌شود و درجات 3 و 4 نوع شدید که برای هر یک درمان خاصی وجود دارد.

سلامت: گفتید سلول‌های غضروفی قادر به ترمیم بافت تخریب‌شده مفصل نیستند اما داروهایی به نام غضروف‌ساز برای بیماران مبتلا به آرتروز تجویز می‌شود. لطفا در این‌باره توضیح دهید.

این داروها جنبه تجاری دارند و آثار درمانی آنها در هیچ كتاب یا مقاله علمی‌ای تایید نشده است. یكی از پرمصرف‌ترین آن «گلوكزامین» است. گلوكزامین حاوی ماده قندی است و در بیماران مبتلا به دیابت باعث افزایش قندخون می‌شود. این دارو همچنین خاصیت چاق‌کنندگی دارد و همانطور که اشاره کردیم، افزایش وزن، آرتروز را شدت می‌بخشد بنابراین تجویز چنین داروهایی، برای درمان بیماری آرتروز كاملا بی‌اثر است و جایگاهی در علم پزشكی ندارد.

سلامت: نوع شدید آرتروز چه علایمی دارد؟

در نوع خفیف بیماران درد اندكی دارند؛ مثلا موقع بالارفتن از پله، سر بالایی یا چهارزانو نشستن دچار مشكل می‌شوند اما در نوع شدید بیمار دیگر قادر به راه رفتن نیست و در اصطلاح زمین‌گیر می‌شود رادیوگرافی از زانوی این بیماران نشان می‌دهد فضای مفصلی به شدت كاهش‌یافته یا کاملا از بین رفته است. در این مواقع درمان جراحی ضرورت می‌‌یابد. در آرتروز با پارگی‌های رباط یا مینیسك‌ها یا کندگی‌های غضروف، آرتروسکوپی درمان مناسبی است. در این روش پارگی‌ها ترمیم و سطح غضروفی شستشو داده می‌شود و بعد از عمل، تا حدودی درد کاهش می‌یابد و بیمار راحت‌تر قدم برمی‌دارد، اما در مواردی که آرتروز در رده 3و4 قرار می‌گیرد، درمان قطعی و بهترین روش تعویض مفصل است كه امروزه جزو درمان‌های نسبتا موفق محسوب می‌شود و قدرت حركت را به بیمار برمی‌گرداند.


منبع : مجله سلامت